بسیاری از مردم تصور میکنند به محض صدور حکم مهریه، زوج فوراً بازداشت میشود؛ در حالی که تجربه سالها وکالت نشان میدهد این تصور با واقعیتهای حقوقی فاصله قابل توجهی دارد. قانونگذار برای اعمال ضمانت اجرای حبس در محکومیتهای مالی شرایط و ضوابط مشخصی تعیین کرده است که آگاهی از آنها میتواند از بسیاری از اختلافات و برداشتهای نادرست جلوگیری کند.
🔹 حبس زوج؛ آخرین راهکار قانونی، نه نخستین اقدام
مطابق ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی، بازداشت محکومعلیه مالی تنها زمانی امکانپذیر است که مجموعهای از شرایط قانونی فراهم باشد. نخست آنکه باید اجراییه صادر و به محکومعلیه ابلاغ شده باشد. صرف صدور حکم دادگاه برای بازداشت کافی نیست.
دوم آنکه حداقل سی روز از تاریخ ابلاغ اجراییه گذشته باشد. قانونگذار این فرصت را در اختیار محکومعلیه قرار داده تا نسبت به پرداخت بدهی، معرفی مال یا طرح دعوای اعسار اقدام کند.
سوم آنکه مالی از محکومعلیه شناسایی یا معرفی نشود که برای پرداخت محکومبه و هزینههای اجرایی کفایت کند. بنابراین هرگاه مال قابل توقیفی وجود داشته باشد، اصل بر اجرای حکم از طریق آن مال است نه بازداشت شخص.
🔹 اعسار؛ مهمترین ابزار دفاعی زوج
در بسیاری از پروندههای مهریه، زوج با تقدیم دادخواست اعسار تلاش میکند وضعیت مالی خود را برای دادگاه تشریح نماید. اگر دادخواست اعسار در مهلت مقرر قانونی تقدیم شود، تا تعیین تکلیف آن معمولاً امکان اعمال ضمانت اجرای حبس وجود نخواهد داشت.
نکته مهمی که گاه مورد غفلت قرار میگیرد این است که اعسار زمانی اهمیت عملی پیدا میکند که بحث امکان بازداشت مطرح باشد. به همین دلیل در حوزه مهریه باید به محدودیت مهم ماده ۲۲ قانون حمایت خانواده توجه کرد.
🔹 مرز مهم ۱۱۰ سکه
قانون حمایت خانواده مقرر کرده است که ضمانت اجرای حبس صرفاً نسبت به یکصد و ده سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن قابلیت اعمال دارد. درباره مازاد بر این میزان، صرفاً توانایی مالی زوج ملاک خواهد بود.
به زبان سادهتر، اگر مهریه هزار سکه تعیین شده باشد، بازداشت زوج صرفاً در محدوده قانونی یکصد و ده سکه قابل تصور است و نسبت به مازاد آن، زوجه باید تمکن مالی زوج را اثبات کند. همین موضوع یکی از مهمترین نکات کاربردی در دعاوی خانواده محسوب میشود.
🔹 نیمعشر اجرایی؛ قابل وصول اما بدون ضمانت حبس
یکی از پرسشهای پرتکرار مراجعان این است که آیا به علت پرداخت نکردن نیمعشر اجرایی نیز امکان بازداشت وجود دارد؟
پاسخ منفی است. نیمعشر اجرایی اگرچه یک هزینه قانونی مرتبط با اجرای حکم محسوب میشود، اما قانونگذار برای وصول آن ضمانت اجرای حبس پیشبینی نکرده است. بنابراین نمیتوان صرفاً به دلیل عدم پرداخت این مبلغ، محکومعلیه را بازداشت کرد.
🔹 یک تجربه آموزنده
در یکی از پروندههایی که سالها پیش مورد رسیدگی قرار گرفت، ورثه متوفی پس از دریافت سهم خود از ماترک، تمام اموال را مصرف کرده بودند. زوجه برای وصول مهریه اقدام نمود و وراث مدعی شدند چیزی از اموال متوفی باقی نمانده است.
اما دادگاه با این استدلال که مسئولیت ورثه نسبت به دیون مورث با تقسیم یا مصرف ماترک از بین نمیرود، آنان را مسئول پرداخت دانست. بعدها نیز در یکی از نشستهای قضایی کشور همین دیدگاه مورد تأیید قرار گرفت و حتی امکان اعمال مقررات ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی نسبت به ورثه در شرایط خاص پذیرفته شد.
🔹 سخن پایانی
در پروندههای مهریه، قانون نه به دنبال زندانی کردن افراد است و نه راه فراری برای بدهکاران باقی گذاشته است. فلسفه قانون، ایجاد تعادل میان حق زوجه و حفظ کرامت انسانی محکومعلیه است. از همین رو پیش از اعمال ضمانت اجرای حبس، راهکارهایی مانند معرفی مال، پرداخت دین، تقسیط بدهی و اثبات اعسار پیشبینی شده است.
آگاهی از این ظرافتهای قانونی میتواند از بسیاری از تنشهای خانوادگی و دعاوی طولانی جلوگیری کند و طرفین را به سمت استفاده صحیح از ظرفیتهای قانون هدایت نماید.
🌿 «دانستن قانون، نخستین گام در مسیر احقاق حق است.»
•┈┈••✾••┈┈•
حقوق به زبان ساده (حقانسه)
[عضـــو شویــــد]
@haghanse
ble.ir/join/ZDFjMGRkM2
•┈┈••✾••┈┈•